لوله بدون درز چیست؟ راهنمای لوله مانیسمان، کاربرد و استانداردها

لوله بدون درز یا Seamless Pipe نوعی لوله است که در امتداد طول خود درز جوش طولی ندارد. این ویژگی آن را از بسیاری از لوله‌های Welded متمایز می‌کند که در فرآیند تولید، ورق یا نوار فولادی شکل داده شده و لبه‌های آن به یکدیگر جوش داده می‌شوند.

در بازار ایران، لوله بدون درز معمولاً با نام لوله مانیسمان شناخته می‌شود. بااین‌حال «مانیسمان» در بازار به‌صورت یک اصطلاح عمومی برای Seamless Pipe استفاده می‌شود و نباید از این نام به‌تنهایی روش دقیق تولید، گرید متریال، Schedule یا استاندارد محصول را نتیجه گرفت.

یک لوله بدون درز فقط زمانی برای پروژه مناسب است که مشخصاتی مانند متریال، استاندارد، Grade، سایز، ضخامت یا Schedule، فشار و دمای طراحی با نیاز واقعی خط تطبیق داشته باشند.

برای مشاهده محصولات موجود می‌توانید ابتدا وارد دسته لوله صنعتی شوید.

لوله مانیسمان یا Seamless Pipe چیست؟

در Seamless Pipe هیچ Weld Seam طولی که از ابتدا تا انتهای Pipe ادامه داشته باشد وجود ندارد.

در بسیاری از فرآیندهای تولید، ماده اولیه به شکل Billet یا قطعه فولادی توپر وارد فرآیند شده و با عملیات حرارتی، Piercing، Rolling و Sizing به یک مقطع توخالی تبدیل می‌شود.

فرآیند واقعی ساخت می‌تواند با توجه به:

• سایز لوله
• ضخامت
• متریال
• تجهیزات کارخانه
• استاندارد محصول

تفاوت داشته باشد.

به همین دلیل بهتر است تعریف Seamless را بر اساس نبود درز جوش طولی انجام دهیم، نه اینکه تمام لوله‌های بدون درز را الزاماً حاصل یک فرآیند تولید کاملاً یکسان بدانیم.

چرا در ایران به لوله بدون درز «مانیسمان» گفته می‌شود؟

اصطلاح Mannesmann از تاریخ توسعه فرآیندهای صنعتی تولید Seamless Pipe آمده است و در بازار ایران به مرور به نام عمومی لوله‌های بدون درز تبدیل شده است.

به همین دلیل وقتی فروشنده یا خریدار می‌گوید:

لوله مانیسمان

معمولاً منظور همان:

Seamless Steel Pipe

است.

اما برای خرید صنعتی، فقط عبارت مانیسمان کافی نیست.

برای مثال عبارت:

لوله مانیسمان 2 اینچ

مشخص نمی‌کند محصول:

• چه Scheduleای دارد؛
• چه Gradeای است؛
• ASTM A106 است یا Specification دیگری؛
• Carbon Steel است یا Alloy Steel؛
• برای چه Pressure و Temperatureی مناسب است.

بنابراین نام مانیسمان فقط نوع ساخت را مشخص می‌کند، نه تمام مشخصات فنی محصول.

لوله بدون درز چگونه تولید می‌شود؟

فرآیند تولید Seamless Pipe معمولاً از یک قطعه فلزی توپر آغاز می‌شود.

در یک روند عمومی، مراحل شامل موارد زیر هستند:

1. آماده‌سازی Billet فولادی
2. گرم‌کردن Billet
3. ایجاد حفره اولیه یا Piercing
4. افزایش طول و کاهش ضخامت با Rolling یا فرآیندهای شکل‌دهی
5. تنظیم قطر و ضخامت
6. Straightening
7. عملیات حرارتی در صورت نیاز
8. برش در طول مورد نظر
9. کنترل ابعادی و آزمون‌ها
10. Marking و آماده‌سازی برای تحویل

جزئیات این مراحل میان تولیدکنندگان و انواع محصول متفاوت است.

به همین دلیل نباید فقط از روی ظاهر لوله درباره روش دقیق تولید آن تصمیم گرفت.

تفاوت لوله بدون درز و درزدار چیست؟

مهم‌ترین تفاوت به روش ساخت مربوط است.

لوله بدون درز

دارای Weld Seam طولی نیست.

لوله درزدار

از شکل‌دهی ماده اولیه و اتصال لبه‌ها توسط فرآیند جوشکاری ساخته می‌شود.

مقایسه اولیه:

نکته مهم این است که Seamless بودن به‌تنهایی به معنی باکیفیت‌تر بودن لوله در همه شرایط نیست.

لوله Welded تولیدشده تحت استاندارد معتبر می‌تواند برای سرویس طراحی‌شده خود کاملاً مناسب باشد.

آیا لوله مانیسمان از لوله درزدار قوی‌تر است؟

پاسخ عمومی «بله» دقیق نیست.

استحکام و قابلیت استفاده لوله به مجموعه‌ای از عوامل بستگی دارد:

• Material Grade
• Wall Thickness
• Diameter
• Manufacturing Standard
• Design Code
• Temperature
• Corrosion Allowance
• Quality Control
• Welding Quality در محصولات Welded

در بعضی پروژه‌ها Seamless Pipe به دلیل نوع سرویس یا Specification الزام می‌شود، اما این موضوع نباید تبدیل به قاعده‌ای شود که هر لوله بدون درزی از هر لوله درزداری قوی‌تر است.

معیار اصلی باید استاندارد و طراحی پروژه باشد.

چرا از لوله بدون درز در پروژه‌های صنعتی استفاده می‌شود؟

Seamless Pipe در بسیاری از سیستم‌های صنعتی مورد استفاده قرار می‌گیرد، به‌خصوص زمانی که Piping Specification استفاده از این نوع ساخت را مشخص کرده باشد.

بسته به Grade و استاندارد، کاربرد می‌تواند شامل:

• خطوط فرآیندی
• صنایع نفت و گاز
• پالایشگاه
• پتروشیمی
• نیروگاه
• خطوط بخار
• خطوط سیالات داغ
• سیستم‌های Utility
• خطوط فشار بالا
• تجهیزات و واحدهای فرآیندی

باشد.

اما این کاربردها نباید به تمام لوله‌های مانیسمان بدون بررسی مشخصات تعمیم داده شوند.

برای مثال استفاده در Steam Service فقط زمانی صحیح است که Grade، Schedule و Design Rating محصول برای همان شرایط مناسب باشند.

لوله مانیسمان کربن استیل

یکی از پرکاربردترین خانواده‌های Seamless Pipe در صنعت، لوله بدون درز Carbon Steel است.

این محصولات در Gradeها و استانداردهای مختلف عرضه می‌شوند.

در تجهیز فولاد نیز لوله مانیسمان کربن استیل 1 اینچ در دسترس است.

در صفحه این محصول، نوع ساخت به‌صورت Seamless مشخص شده، اما Grade و Schedule عمداً به‌صورت عمومی به همه موجودی‌ها نسبت داده نشده‌اند و باید بر اساس مدل موجود و مدارک کالا بررسی شوند.

این همان روشی است که در خرید صنعتی باید رعایت شود:

ابتدا کالای واقعی را شناسایی کنید، سپس Grade و Standard آن را از مدارک تأیید کنید.

ASTM A106 در لوله مانیسمان

یکی از مهم‌ترین Specificationهای مرتبط با Seamless Carbon Steel Pipe، استاندارد ASTM A106/A106M است.

ASTM A106 لوله Seamless Carbon Steel را برای High-Temperature Service پوشش می‌دهد و در Gradeهای مختلف تعریف شده است.

از Gradeهای شناخته‌شده آن می‌توان به:

• Grade A
• Grade B
• Grade C

اشاره کرد.

در بازار ایران A106 Gr.B بسیار شناخته‌شده است، اما نباید هر لوله مانیسمان Carbon Steel را بدون Certificate به‌عنوان A106 Gr.B معرفی کرد.

برای بررسی تخصصی‌تر می‌توانید مقاله استاندارد ASTM لوله مانیسمان کربن استیل را مطالعه کنید.

آیا ASTM A53 هم لوله بدون درز دارد؟

بله.

ASTM A53/A53M فقط مربوط به Welded Pipe نیست و در دامنه خود Seamless و Welded Steel Pipe را پوشش می‌دهد.

بنابراین عبارت:

Seamless = A106

و:

Welded = A53

یک تقسیم‌بندی دقیق نیست.

برای خرید باید Standard و Grade واقعی در Purchase Specification مشخص شوند.

API 5L و لوله بدون درز

API Specification 5L یکی از استانداردهای اصلی Line Pipe در صنایع انرژی است.

این استاندارد هم Seamless و هم Welded Steel Pipe را پوشش می‌دهد.

بنابراین عبارت API و Seamless دو مفهوم متفاوت‌اند:

API 5L → Specification / Standard

Seamless → روش ساخت

ممکن است یک Line Pipe تحت API 5L به‌صورت Seamless تولید شده باشد و محصول دیگری تحت همان خانواده استاندارد به روش Welded تولید شود.

در تجهیز فولاد محصول لوله API سایز 3 اینچ وجود دارد. در همان صفحه نیز مشخص شده که از عنوان «API» به‌تنهایی نمی‌توان نتیجه گرفت محصول Seamless یا Welded است؛ این موضوع باید از مدارک کالا تأیید شود.

استاندارد ASME B36.10M چه ارتباطی با لوله مانیسمان دارد؟

ASME B36.10M استاندارد مهمی برای ابعاد Welded and Seamless Wrought Steel Pipe است.

این استاندارد موضوعاتی مانند:

• Outside Diameter
• Wall Thickness
• Dimensions
• Schedule Designation

را برای Pipeهای تحت دامنه خود استانداردسازی می‌کند.

به همین دلیل وقتی درباره سایز و Schedule لوله Carbon Steel صحبت می‌کنیم، B36.10M یکی از مراجع مهم ابعادی است.

اما B36.10M Material Grade را مشخص نمی‌کند.

برای مثال:

ASME B36.10M SCH 40

به‌تنهایی مشخص نمی‌کند Pipe از ASTM A106 Gr.B یا Material دیگری ساخته شده است.

Schedule لوله مانیسمان چیست؟

Schedule یک سیستم نام‌گذاری برای ضخامت دیواره Pipe است.

در بازار ممکن است با رده‌هایی مانند:

• SCH 10
• SCH 20
• SCH 30
• SCH 40
• SCH 60
• SCH 80
• SCH 100
• SCH 120
• SCH 140
• SCH 160
• STD
• XS
• XXS

مواجه شوید.

همه Scheduleها برای تمام سایزها الزاماً در دسترس نیستند.

در یک NPS ثابت، افزایش Schedule معمولاً به معنای افزایش Wall Thickness و کاهش قطر داخلی است.

اما نکته مهم:

Schedule به‌تنهایی Pressure Rating لوله نیست.

آیا Schedule 80 یعنی تحمل فشار دو برابر Schedule 40؟

خیر.

این برداشت رایج اما نادرست است.

Wall Thickness یکی از عوامل مؤثر بر ظرفیت فشار است، اما فشار مجاز سیستم به موارد دیگری نیز وابسته است:

• Grade متریال
• Design Temperature
• قطر
• Corrosion Allowance
• Design Code
• Joint Efficiency در صورت کاربرد
• شرایط سرویس

بنابراین نمی‌توان فقط با مقایسه عدد Schedule درباره Pressure Rating نهایی تصمیم گرفت.

سایز اسمی NPS چیست؟

در لوله‌های صنعتی، سایزهایی مانند:

• 1/2 اینچ
• 1 اینچ
• 2 اینچ
• 4 اینچ
• 6 اینچ

معمولاً NPS یا Nominal Pipe Size هستند.

NPS الزاماً برابر قطر خارجی اندازه‌گیری‌شده Pipe نیست.

برای بسیاری از سایزها Outside Diameter براساس استاندارد ثابت می‌ماند و با تغییر Schedule، ضخامت دیواره و در نتیجه Inside Diameter تغییر می‌کند.

به همین دلیل هنگام خرید فقط گفتن:

لوله 2 اینچ

کافی نیست.

مشخصات کامل یک لوله مانیسمان چگونه نوشته می‌شود؟

یک سفارش مهندسی می‌تواند چیزی شبیه این باشد:

Seamless Carbon Steel Pipe, ASTM A106 Gr.B, NPS 2, SCH 40, ASME B36.10M

در این Specification:

• Seamless = نوع ساخت
• Carbon Steel = خانواده متریال
• ASTM A106 = Material/Product Specification
• Gr.B = Grade
• NPS 2 = سایز اسمی
• SCH 40 = ضخامت اسمی
• ASME B36.10M = مرجع ابعادی

مشخصات واقعی هر پروژه ممکن است موارد بیشتری نیز داشته باشند.

تفاوت لوله مانیسمان گرم و سرد

در تولید و تکمیل Seamless Pipe ممکن است مراحل Hot Working یا Cold Finishing استفاده شوند.

Cold-Drawn یا Cold-Finished بودن می‌تواند روی:

• Dimensional Accuracy
• Surface Finish
• Mechanical Properties

اثر بگذارد.

اما نباید اصطلاحات «گرم» و «سرد» را بدون Datasheet به هر Pipe نسبت داد.

روش ساخت واقعی باید از Standard، Marking و Certificate محصول مشخص شود.

لوله مانیسمان استیل چیست؟

Seamless Pipe فقط Carbon Steel نیست.

لوله‌های Stainless Steel نیز می‌توانند به‌صورت Seamless تولید شوند.

استاندارد و Grade این گروه با Carbon Steel متفاوت است.

برای مثال خانواده ASTM A312 در لوله‌های Austenitic Stainless Steel مطرح است و می‌تواند محصولات Seamless و Welded را پوشش دهد.

بنابراین واژه مانیسمان نوع ساخت را بیان می‌کند، نه اینکه جنس Pipe الزاماً Carbon Steel باشد.

لوله آلیاژی بدون درز

در سرویس‌های خاص دمایی و صنعتی، Alloy Steel Seamless Pipe نیز استفاده می‌شود.

برای مثال ASTM A335 یکی از Specificationهای شناخته‌شده برای Seamless Ferritic Alloy-Steel Pipe در High-Temperature Service است.

Gradeهایی مانند:

• P5
• P9
• P11
• P22
• P91

در این خانواده دیده می‌شوند.

اما انتخاب این Gradeها باید از Material Specification پروژه انجام شود و نباید صرفاً به دلیل دمای بالا یک Grade حدس زده شود.

تفاوت لوله، Pipe و Tube

Pipe و Tube اصطلاحات کاملاً یکسانی نیستند.

Pipe معمولاً با:

• NPS
• Schedule

شناخته می‌شود.

در بسیاری از Tubeها ابعاد بر اساس:

• Outside Diameter
• Wall Thickness

به‌شکل مستقیم‌تری تعریف می‌شوند.

ASME نیز در B36.10M میان مفهوم Pipe و Tube تمایز قائل می‌شود.

بنابراین هنگام سفارش صنعتی باید مشخص باشد محصول واقعاً Pipe است یا Tube.

آیا نبود خط جوش را با چشم می‌توان تأیید کرد؟

در بعضی محصولات ممکن است ظاهر سطح سرنخ‌هایی ارائه کند، اما روش مطمئن برای تأیید نوع ساخت، نگاه‌کردن به سطح خارجی نیست.

برای سفارش پروژه‌ای باید از:

• Marking
• MTC
• Certificate
• Product Specification

استفاده شود.

اگر پروژه صراحتاً Seamless Pipe می‌خواهد، این مشخصه باید در مدارک کالا قابل تأیید باشد.

MTC در خرید لوله بدون درز

MTC یا Material Test Certificate یکی از مدارک مهم پروژه‌های صنعتی است.

بسته به استاندارد و سفارش می‌تواند اطلاعاتی مانند:

• Heat Number
• Material Grade
• Chemical Composition
• Mechanical Properties
• Standard
• Test Results

را شامل شود.

مهم‌ترین نکته، Traceability است؛ یعنی بتوان Certificate را به کالای واقعی تحویل‌شده مرتبط کرد.

Heat Number چیست؟

Heat Number شناسه مربوط به ذوب یا Batch فولاد است.

در پروژه‌هایی که Traceability اهمیت دارد، Heat Number روی محصول باید با Certificate مربوطه قابل تطبیق باشد.

وجود MTC بدون امکان ارتباط آن با Pipe تحویل‌شده، کنترل کیفی را ناقص می‌کند.

چه تست‌هایی روی لوله بدون درز انجام می‌شود؟

نوع و تعداد آزمون‌ها به Standard و Purchase Specification بستگی دارند.

بسته به محصول ممکن است آزمون‌هایی مانند:

• Tensile Test
• Flattening Test
• Bend Test
• Hydrostatic Test
• Nondestructive Electric Test
• Dimensional Inspection

در استاندارد تعریف شده باشند.

نباید فرض کرد هر Seamless Pipe الزاماً تمام NDTهای ممکن را انجام داده است.

الزامات واقعی باید در Standard و Purchase Order مشخص شوند.

لوله بدون درز چگونه به اتصالات وصل می‌شود؟

Seamless بودن Pipe نحوه اتصال آن را به‌تنهایی تعیین نمی‌کند.

بسته به Piping Class، Pipe می‌تواند با روش‌هایی مانند:

• Butt Weld
• Socket Weld
• Threaded
• Flanged Connection از طریق Flange

به سیستم متصل شود.

در Process Piping، Butt Weld یکی از روش‌های رایج اتصال Pipe به Fitting است.

برای مقایسه دقیق‌تر می‌توانید مقاله روش‌های اتصال لوله در پایپینگ را مطالعه کنید.

مزایای لوله بدون درز

مهم‌ترین ویژگی Seamless Pipe نبود Weld Seam طولی است.

بسته به کاربرد، این موضوع می‌تواند مزایایی مانند:

• یکنواختی بیشتر ساختار محیطی Pipe
• حذف Weld Seam طولی
• امکان انتخاب برای سرویس‌هایی که Specification Seamless را الزام کرده
• دسترسی در Gradeها و Scheduleهای مختلف
• استفاده گسترده در Process Piping

داشته باشد.

اما این مزایا نباید به شکل ادعای «همیشه مقاوم‌تر و بهتر» بیان شوند.

محدودیت‌های لوله مانیسمان

Seamless Pipe نیز محدودیت‌هایی دارد:

• در برخی سایزها قیمت بیشتر
• محدودیت دسترسی در بعضی قطرها و ضخامت‌ها
• محدودیت ظرفیت تولید نسبت به بعضی Welded Pipeها
• اهمیت زیاد اصالت و Traceability
• تفاوت کیفیت میان تولیدکنندگان
• امکان عرضه محصولات با Standard و Grade متفاوت تحت نام عمومی «مانیسمان»

بنابراین صرفاً Seamless بودن نباید تنها معیار خرید باشد.

لوله مانیسمان برای فشار بالا

در بسیاری از پروژه‌های High-Pressure ممکن است Seamless Pipe در Specification تعیین شود.

اما فشار مجاز را نمی‌توان از عبارت «مانیسمان» استخراج کرد.

برای تعیین Pressure Capability باید حداقل:

• OD
• Wall Thickness
• Material Grade
• Temperature
• Design Code

بررسی شوند.

پس عبارت:

لوله مانیسمان فشارقوی

بدون Specification دقیق، اطلاعات مهندسی کاملی نیست.

لوله مانیسمان برای بخار

ASTM A106 یکی از Specificationهای مرتبط با Seamless Carbon Steel Pipe برای High-Temperature Service است و به همین دلیل در برخی سیستم‌های بخار مطرح می‌شود.

اما استفاده در Steam Line باید بر اساس:

• Design Pressure
• Design Temperature
• Grade
• Schedule
• Design Code

تأیید شود.

هیچ Pipeای را فقط با عنوان «مانیسمان» نباید برای بخار تأیید کرد.

قیمت لوله بدون درز به چه عواملی بستگی دارد؟

قیمت Seamless Pipe به عوامل متعددی وابسته است:

• Material
• Grade
• Standard
• NPS
• Schedule
• Wall Thickness
• وزن شاخه
• برند یا کارخانه
• کشور سازنده
• MTC و مدارک مورد نیاز
• مقدار سفارش
• موجودی بازار
• نرخ مواد اولیه و ارز

به همین دلیل مقایسه قیمت فقط بر اساس «سایز» می‌تواند گمراه‌کننده باشد.

دو لوله 2 اینچ با Schedule یا Grade متفاوت کالاهای یکسانی نیستند.

چگونه لوله بدون درز مناسب پروژه را انتخاب کنیم؟

فرآیند انتخاب بهتر است به این ترتیب باشد:

نوع ساخت را مشخص کنید

آیا پروژه الزام Seamless دارد یا Welded نیز مجاز است؟

متریال را تعیین کنید

Carbon Steel، Stainless Steel یا Alloy Steel؟

Standard را مشخص کنید

ASTM A106، API 5L یا Specification دیگری؟

Grade را تعیین کنید

مثلاً Grade B یا Grade تعریف‌شده در پروژه.

NPS را انتخاب کنید

سایز اسمی Line باید مشخص باشد.

Schedule را تعیین کنید

Schedule یا Wall Thickness باید از طراحی استخراج شود.

شرایط سرویس را کنترل کنید

Pressure، Temperature، Fluid و Corrosion باید بررسی شوند.

مدارک را تعیین کنید

MTC، Heat Number و Inspection Requirement در صورت نیاز.

هنگام خرید لوله مانیسمان چه اطلاعاتی ارسال کنیم؟

یک RFQ مناسب بهتر است شامل موارد زیر باشد:

Product: Seamless Pipe
Material: Carbon Steel / Stainless Steel / Alloy Steel
Standard: استاندارد مورد نیاز
Grade: Grade
Size: NPS / DN
Schedule: SCH مورد نیاز
Length: طول شاخه
End: Plain / Beveled / Threaded در صورت نیاز
Quantity: تعداد یا تناژ
Certificate: نوع مدارک مورد نیاز
Design Pressure / Temperature: در صورت نیاز برای تطبیق فنی

اگر پروژه دارای MTO یا Piping Material Specification است، ارسال همان مدارک روش دقیق‌تری برای استعلام خواهد بود.

خرید لوله بدون درز از تجهیز فولاد

برای مشاهده محصولات موجود می‌توانید وارد دسته لوله صنعتی شوید.

یکی از محصولات موجود سایت لوله مانیسمان کربن استیل 1 اینچ است.

در خرید پروژه‌ای بهتر است فقط سایز را اعلام نکنید؛ Schedule، Grade، Standard و مقدار مورد نیاز نیز مشخص شوند تا کالا با نیاز واقعی خط تطبیق داده شود.

سوالات متداول درباره لوله بدون درز

لوله بدون درز چیست؟

Seamless Pipe لوله‌ای است که در طول خود Weld Seam طولی ندارد و با فرآیندهای تولید بدون درز ساخته می‌شود.

لوله مانیسمان همان لوله بدون درز است؟

در بازار ایران اصطلاح مانیسمان معمولاً برای Seamless Pipe استفاده می‌شود.

آیا همه لوله‌های مانیسمان ASTM A106 هستند؟

خیر. Seamless یک روش ساخت است و لوله‌های بدون درز می‌توانند تحت Specificationهای مختلف تولید شوند.

آیا لوله A53 می‌تواند بدون درز باشد؟

بله. ASTM A53/A53M هم Seamless و هم Welded Steel Pipe را در دامنه خود دارد.

آیا API 5L فقط لوله درزدار است؟

خیر. API 5L هم Seamless و هم Welded Line Pipe را پوشش می‌دهد.

Schedule چیست؟

Schedule یک سیستم نام‌گذاری برای Wall Thickness Pipe است و به‌تنهایی فشار مجاز خط را تعیین نمی‌کند.

تفاوت SCH 40 و SCH 80 چیست؟

در یک NPS ثابت، SCH 80 معمولاً Wall Thickness بیشتری از SCH 40 دارد، اما Pressure Rating نهایی باید با Material و Design Code بررسی شود.

آیا مانیسمان همیشه از درزدار قوی‌تر است؟

خیر. عملکرد هر Pipe به استاندارد، Grade، ضخامت، روش ساخت، کنترل کیفیت و شرایط طراحی وابسته است.

برای بخار چه لوله مانیسمانی مناسب است؟

Standard، Grade، Schedule و Pressure-Temperature Requirement پروژه باید مشخص شوند؛ نام مانیسمان به‌تنهایی کافی نیست.

چگونه اصل بودن لوله بدون درز را بررسی کنیم؟

Marking، Heat Number، MTC، استاندارد و Traceability کالا باید بررسی شوند و فقط ظاهر لوله ملاک قرار نگیرد.

برای خرید لوله مانیسمان چه مشخصاتی لازم است؟

Material، Standard، Grade، Size، Schedule، Length، Quantity و مدارک مورد نیاز مهم‌ترین اطلاعات سفارش هستند.