لوله 6 اینچ فولادی؛ ابعاد، وزن، Schedule و راهنمای خرید

لوله 6 اینچ فولادی یکی از سایزهای پرکاربرد در خطوط پایپینگ صنعتی، تأسیسات، نفت و گاز، پتروشیمی، نیروگاه و سیستم‌های انتقال سیال است. اما اصطلاح «لوله 6 اینچ» فقط سایز اسمی لوله را مشخص می‌کند و برای انتخاب یا استعلام قیمت کافی نیست.

یک لوله 6 اینچ می‌تواند:

• مانیسمان یا Seamless باشد؛
• درزدار یا Welded باشد؛
• Carbon Steel، Stainless Steel یا Alloy Steel باشد؛
• Schedule 10، 40، 80، 120، 160 یا ضخامت دیگری داشته باشد؛
• تحت ASTM A106، API 5L یا استاندارد دیگری تولید شده باشد.

بنابراین قبل از خرید باید مشخص شود دقیقاً کدام نوع لوله 6 اینچ برای پروژه مورد نیاز است.

برای مشاهده خانواده محصولات می‌توانید وارد دسته لوله صنعتی تجهیز فولاد شوید.

لوله 6 اینچ دقیقاً چه قطری دارد؟

یکی از مهم‌ترین نکات درباره Pipe این است که عدد 6 اینچ به معنی قطر خارجی دقیقاً 6 اینچ نیست.

در استانداردهای پایپینگ، این سایز با عنوان:

NPS 6

و در سیستم متریک معمولاً:

DN 150

شناخته می‌شود.

قطر خارجی استاندارد NPS 6 برابر است با:

6.625 اینچ یا 168.3 میلی‌متر

این قطر خارجی در Scheduleهای مختلف ثابت می‌ماند.

چیزی که با تغییر Schedule عوض می‌شود ضخامت دیواره و در نتیجه قطر داخلی لوله است.

چرا لوله 6 اینچ قطر خارجی 168.3 میلی‌متر دارد؟

NPS مخفف Nominal Pipe Size است؛ یعنی اندازه اسمی، نه اندازه مستقیم هندسی.

به همین دلیل نباید انتظار داشته باشیم:

6 inch × 25.4 = 152.4 mm

قطر خارجی واقعی لوله باشد.

برای NPS 6، قطر خارجی استاندارد 168.3 میلی‌متر است.

این موضوع هنگام خرید اتصالات، فلنج و شیرآلات بسیار اهمیت دارد؛ زیرا تجهیزات پایپینگ براساس همین Nominal Size و استانداردهای مرتبط طراحی می‌شوند.

جدول ابعاد لوله 6 اینچ

مقادیر زیر از ساختار ابعادی ASME B36.10M برای NPS 6 گرفته می‌شوند.

مقادیر جدول برای شناخت ابعادی هستند. Pressure Rating نهایی لوله را نباید فقط از روی Schedule تعیین کرد.

Schedule لوله 6 اینچ چیست؟

Schedule یک سیستم نام‌گذاری برای ضخامت دیواره Pipe است.

برای یک NPS ثابت، هرچه Wall Thickness بیشتر شود:

• قطر خارجی ثابت می‌ماند؛
• قطر داخلی کاهش پیدا می‌کند؛
• وزن هر متر بیشتر می‌شود.

برای مثال قطر خارجی لوله 6 اینچ SCH 40 و SCH 80 هر دو 168.3 میلی‌متر است، اما SCH 80 دیواره ضخیم‌تری دارد.

بنابراین هنگام خرید عبارت:

لوله 6 اینچ فولادی

اطلاعات ناقصی است.

باید مشخص شود:

لوله 6 اینچ با چه Scheduleای؟

لوله 6 اینچ رده 40

SCH 40 یکی از شناخته‌شده‌ترین رده‌های لوله فولادی است.

در NPS 6:

OD: 168.3 mm
Wall Thickness: 7.11 mm
Inside Diameter: حدود 154.1 mm
وزن تئوری: حدود 28.2 kg/m

در NPS 6، Schedule 40 با designation قدیمی‌تر STD یا Standard Weight نیز ضخامت یکسانی دارد.

اما این هم‌ارزی را نباید بدون بررسی به همه سایزها تعمیم داد.

وزن لوله 6 اینچ رده 40

وزن تئوری هر متر لوله 6 اینچ SCH 40 حدود:

28.2 کیلوگرم بر متر

است.

اگر شاخه 6 متری باشد:

28.2 × 6 ≈ 169 کیلوگرم

و اگر شاخه 12 متری باشد:

28.2 × 12 ≈ 339 کیلوگرم

خواهد بود.

این اعداد وزن تئوری هستند و وزن واقعی می‌تواند در محدوده تلرانس استاندارد متفاوت باشد.

بنابراین در خرید تناژی بهتر است وزن واقعی باسکول و مدارک محصول نیز بررسی شوند.

لوله 6 اینچ رده 80

در SCH 80 ضخامت دیواره افزایش پیدا می‌کند.

برای NPS 6:

OD: 168.3 mm
Wall Thickness: 10.97 mm
Inside Diameter: حدود 146.4 mm
وزن تئوری: حدود 42.6 kg/m

در این سایز، Schedule 80 با designation XS یا Extra Strong نیز ضخامت یکسانی دارد.

افزایش ضخامت باعث افزایش وزن و کاهش قطر داخلی می‌شود.

تفاوت لوله 6 اینچ SCH 40 و SCH 80

اما نتیجه‌گیری مهم این است:

SCH 80 به معنی دو برابر بودن تحمل فشار SCH 40 نیست.

Pressure Capability باید براساس متریال، دمای طراحی و Design Code محاسبه شود.

لوله 6 اینچ رده 120

Schedule 120 یکی از رده‌های ضخیم‌تر NPS 6 است.

مشخصات تقریبی آن:

Wall Thickness: 14.27 mm
Inside Diameter: حدود 139.8 mm
Weight: حدود 54.2 kg/m

این رده در خطوطی استفاده می‌شود که طراحی پروژه چنین Wall Thicknessی را الزام کند.

استفاده از SCH 120 صرفاً با فرض «هرچه ضخیم‌تر بهتر» تصمیم مناسبی نیست.

لوله 6 اینچ رده 160

SCH 160 یکی از ضخامت‌های سنگین‌تر لوله NPS 6 است.

مشخصات تقریبی:

Wall Thickness: 18.26 mm
Inside Diameter: حدود 131.8 mm
Weight: حدود 67.6 kg/m

تفاوت وزن SCH 160 و SCH 40 بسیار زیاد است؛ بنابراین انتخاب Schedule بالاتر مستقیماً روی:

• قیمت
• وزن سازه‌ای
• حمل
• ساپورت
• جوشکاری
• مصرف متریال

اثر می‌گذارد.

آیا Schedule همان تحمل فشار است؟

خیر.

این یکی از مهم‌ترین نکات هنگام خرید لوله فولادی است.

Schedule درباره Wall Thickness صحبت می‌کند.

تحمل فشار تابع عوامل بیشتری است:

• قطر لوله
• ضخامت
• Grade متریال
• دمای طراحی
• Corrosion Allowance
• Design Code
• شرایط سرویس

بنابراین نباید مثلاً بگوییم:

SCH 80 برای فلان مقدار فشار است

بدون اینکه Grade و Temperature مشخص باشند.

لوله 6 اینچ مانیسمان چیست؟

لوله 6 اینچ مانیسمان همان NPS 6 Seamless Pipe است که Weld Seam طولی ندارد.

Seamless Pipe می‌تواند در Scheduleهای مختلف تولید شود.

در پروژه‌های صنعتی ممکن است مشخصاتی مانند:

NPS 6, ASTM A106 Gr.B, SCH 40, Seamless

دیده شود.

اما نباید فرض کرد تمام لوله‌های 6 اینچ مانیسمان:

• A106 هستند؛
• Grade B هستند؛
• SCH 40 هستند.

هرکدام از این مشخصات باید جداگانه کنترل شوند.

برای شناخت کامل روش ساخت، مقاله لوله بدون درز چیست؟ را مطالعه کنید.

لوله 6 اینچ درزدار

لوله فولادی 6 اینچ می‌تواند به روش Welded نیز تولید شود.

در این خانواده، ورق یا Coil شکل داده شده و Seam جوش ایجاد می‌شود.

Welded بودن به‌تنهایی به معنی کیفیت پایین‌تر نیست.

محصول باید براساس:

• استاندارد
• روش تولید
• Grade
• Welding Quality
• آزمون‌ها

بررسی شود.

در بسیاری از خطوط انتقال و صنعتی، Welded Pipe تحت استاندارد معتبر به‌صورت گسترده استفاده می‌شود.

مانیسمان بهتر است یا درزدار؟

پاسخ به Specification پروژه بستگی دارد.

اگر پروژه صراحتاً Seamless Pipe را الزام کرده است، Welded Pipe جایگزین مستقیم نیست.

اگر هر دو روش تحت طراحی مجاز باشند، مقایسه می‌تواند بر اساس:

• Availability
• Cost
• Size
• Standard
• Service
• Quality Requirement

انجام شود.

به همین دلیل عبارت «مانیسمان همیشه بهتر است» معیار مهندسی دقیقی نیست.

ASTM A106 برای لوله 6 اینچ

یکی از Specificationهای شناخته‌شده لوله Seamless Carbon Steel، استاندارد ASTM A106 است.

A106 برای Seamless Carbon Steel Pipe در High-Temperature Service تعریف شده است.

از Gradeهای آن می‌توان به:

• Grade A
• Grade B
• Grade C

اشاره کرد.

A106 Gr.B یکی از Gradeهای رایج بازار صنعتی است.

اما اگر یک لوله در بازار با عنوان «مانیسمان 6 اینچ» فروخته می‌شود، نباید بدون MTC آن را A106 Gr.B فرض کرد.

برای بررسی بیشتر، مقاله استاندارد ASTM لوله مانیسمان کربن استیل را مطالعه کنید.

API 5L و لوله 6 اینچ

برای Line Pipe نیز استاندارد API 5L اهمیت دارد.

محصولات API 5L می‌توانند Seamless یا Welded باشند و Gradeهای مختلف داشته باشند.

بنابراین سفارش:

API Pipe 6 inch

کامل نیست.

باید مشخص شود:

• Grade
• PSL در صورت نیاز
• Manufacturing Method
• Wall Thickness
• Length
• End Preparation

چه هستند.

در تجهیز فولاد نیز محصول لوله API سایز 3 اینچ نمونه‌ای از خانواده Line Pipe است؛ اما برای پروژه 6 اینچ باید موجودی همان سایز به‌صورت جداگانه استعلام شود.

لوله 6 اینچ آلیاژی

اگر پروژه دارای شرایط دمای بالا و Material Requirement خاص باشد، ممکن است از Alloy Steel Pipe استفاده شود.

یکی از مهم‌ترین خانواده‌ها ASTM A335 است که Gradeهایی مانند:

• P11
• P22
• P91
• P92

را شامل می‌شود.

در این حالت عبارت «لوله فولادی 6 اینچ» کافی نیست.

مثلاً Specification می‌تواند چنین باشد:

ASTM A335 P22, NPS 6, SCH 80

برای مطالعه این خانواده به مقاله لوله آلیاژی چیست؟ مراجعه کنید.

لوله 6 اینچ استنلس استیل

لوله 6 اینچ می‌تواند Stainless Steel نیز باشد.

در این خانواده ممکن است Gradeهایی مانند:

• 304
• 304L
• 316
• 316L

مطرح باشند.

Scheduleهای Stainless Pipe نیز ممکن است با designationهایی مانند:

• 5S
• 10S
• 40S
• 80S

دیده شوند.

بنابراین Carbon Steel و Stainless Steel 6 اینچ دو کالای متفاوت هستند و فقط سایز اسمی مشترک دارند.

استاندارد ASME B36.10M

یکی از مراجع مهم ابعاد Pipeهای فولادی ASME B36.10M است.

این استاندارد Welded و Seamless Wrought Steel Pipe را از نظر ابعاد استاندارد می‌کند.

مواردی مانند:

• Outside Diameter
• Wall Thickness
• Schedule Number

در ساختار این استاندارد تعریف می‌شوند.

برای NPS 6، OD استاندارد 168.3 میلی‌متر است.

این عدد یکی از مهم‌ترین اطلاعاتی است که هنگام کنترل ابعادی کالا باید بدانید.

چرا قطر خارجی با Schedule تغییر نمی‌کند؟

سیستم Schedule طوری طراحی شده که در یک NPS مشخص، Outside Diameter ثابت بماند.

این ویژگی باعث می‌شود تجهیزات و Fittingهایی که برای NPS 6 طراحی شده‌اند بتوانند با Wall Thicknessهای متفاوت سیستم کار کنند؛ البته باید Bore و Schedule نیز در اجزایی که به آن وابسته‌اند بررسی شوند.

مثلاً در Weld Neck Flange، Bore باید با Pipe مورد نظر تطابق داشته باشد.

چه اتصالاتی برای لوله 6 اینچ استفاده می‌شود؟

با توجه به طراحی سیستم ممکن است از قطعاتی مانند:

• زانویی 6 اینچ
• Tee 6 inch
• Reducer
• Cap
• Flange
• Valve

استفاده شود.

روش اتصال نیز می‌تواند:

• Butt Weld
• Flanged
• روش‌های دیگر مجاز در پروژه

باشد.

برای شناخت روش‌های اتصال، مقاله روش‌های اتصال لوله در پایپینگ را بررسی کنید.

برای مشاهده Fittingها نیز دسته اتصالات صنعتی در دسترس است.

طول شاخه لوله 6 اینچ

طول Pipe ممکن است بر اساس تولیدکننده و سفارش متفاوت باشد.

در بازار می‌توان با شاخه‌های حدود:

• 6 متر
• 12 متر

یا طول‌های دیگری مواجه شد.

اما طول را نباید بدون بررسی موجودی واقعی فرض کرد.

در سفارش بهتر است Length مورد نیاز به‌صراحت درج شود.

برای پروژه‌های بزرگ، Random Length یا Length Requirement نیز ممکن است بخشی از Specification باشد.

وزن شاخه 6 متری لوله 6 اینچ

بر اساس وزن تئوری:

این مقادیر تقریبی هستند و برای برآورد اولیه خرید، حمل و سازه مفیدند.

مبنای پرداخت تجاری باید شرایط فروش و وزن واقعی یا استاندارد مورد توافق باشد.

وزن شاخه 12 متری

برای طول 12 متر:

به همین دلیل تغییر Schedule می‌تواند اثر بسیار بزرگی بر تناژ کل پروژه داشته باشد.

فشار قابل تحمل لوله 6 اینچ

نمی‌توان یک فشار عمومی برای همه Pipeهای 6 اینچ اعلام کرد.

برای مثال این موارد می‌توانند همگی NPS 6 باشند:

• A106 Gr.B SCH 40
• A106 Gr.B SCH 80
• A335 P22 SCH 80
• Stainless Steel Pipe
• API 5L Line Pipe

ولی Allowable Pressure آن‌ها یکسان نیست.

محاسبه باید براساس Design Code پروژه مانند Code مربوط به Piping System انجام شود.

لوله 6 اینچ برای بخار

در Steam Piping باید:

• Pressure
• Temperature
• Grade
• Schedule
• Corrosion Allowance
• Design Code

بررسی شوند.

در بعضی شرایط A106 Gr.B ممکن است مورد استفاده قرار گیرد و در Temperatureهای بالاتر Materialهای Alloy Steel مانند A335 مطرح شوند.

بنابراین «6 اینچ بودن» هیچ اطلاعاتی درباره مناسب‌بودن برای بخار نمی‌دهد.

لوله 6 اینچ برای آب

در خطوط آب، عوامل دیگری اهمیت پیدا می‌کنند:

• فشار
• خوردگی
• Coating
• روش اتصال
• کیفیت آب
• سرعت جریان
• اقتصادی بودن Material

ممکن است Welded Carbon Steel در برخی پروژه‌ها مناسب باشد و در پروژه دیگر Material متفاوتی تعیین شود.

Specification باید تصمیم نهایی را مشخص کند.

لوله 6 اینچ در نفت و گاز

این سایز در Process Piping و بعضی خطوط انتقال کاربرد دارد.

اما استاندارد و Grade بر اساس وظیفه خط متفاوت هستند.

Process Pipe ممکن است تحت Specification متفاوتی از Line Pipe انتخاب شود.

به همین دلیل نباید عبارت‌های:

لوله نفتی 6 اینچ

یا:

لوله گازی 6 اینچ

را به‌عنوان مشخصات فنی کامل در نظر گرفت.

تشخیص کیفیت لوله 6 اینچ

در زمان خرید و تحویل بهتر است موارد زیر بررسی شوند:

• Marking
• Manufacturer
• Standard
• Grade
• NPS
• Schedule
• Heat Number
• MTC
• Outside Diameter
• Wall Thickness
• Surface Condition
• End Condition

لوله‌ای که فقط قطر آن صحیح است اما Grade یا Thickness آن با سفارش تطابق ندارد، کالای مناسب پروژه نیست.

MTC چه اهمیتی دارد؟

Material Test Certificate می‌تواند مشخصات مهمی مانند:

• Heat Number
• Chemical Composition
• Mechanical Properties
• Standard
• Grade
• Test Results

را نشان دهد.

در پروژه‌های صنعتی باید MTC با Marking روی Pipe قابل Trace باشد.

این موضوع به‌خصوص برای لوله‌های Pressure Piping اهمیت زیادی دارد.

قیمت لوله 6 اینچ فولادی

قیمت لوله 6 اینچ تحت تأثیر عوامل متعددی است:

• Seamless یا Welded
• Carbon Steel یا Alloy/Stainless
• Grade
• Schedule
• وزن
• طول
• برند
• کشور سازنده
• Certificate
• مقدار سفارش
• موجودی بازار
• نرخ ارز و فولاد

بنابراین برای اعلام قیمت دقیق حداقل باید نوع ساخت و Schedule مشخص باشند.

مثلاً:

«قیمت لوله 6 اینچ»

با:

«قیمت لوله مانیسمان 6 اینچ ASTM A106 Gr.B SCH 40»

دو استعلام کاملاً متفاوت هستند.

کدام Schedule لوله 6 اینچ را انتخاب کنیم؟

هیچ Scheduleای به‌صورت عمومی بهترین نیست.

Schedule باید از Calculations و Piping Material Class پروژه استخراج شود.

انتخاب بیش از نیاز باعث:

• افزایش وزن
• افزایش قیمت
• کاهش قطر داخلی
• افزایش هزینه جوش
• سنگین‌ترشدن Support

می‌شود.

انتخاب کمتر از نیاز نیز می‌تواند الزامات Design را نقض کند.

بنابراین Schedule مناسب همان چیزی است که طراحی مهندسی تعیین کرده است.

نمونه Specification صحیح برای خرید

به‌جای این سفارش:

لوله فولادی 6 اینچ

بهتر است بنویسید:

Seamless Carbon Steel Pipe, ASTM A106 Gr.B, NPS 6, SCH 40, ASME B36.10M, Beveled Ends, 12 m

البته این فقط یک مثال است و نباید بدون تطابق با پروژه استفاده شود.

هنگام استعلام لوله 6 اینچ چه اطلاعاتی ارسال کنیم؟

برای استعلام بهتر است موارد زیر مشخص باشند:

Size: NPS 6 / DN 150
Material: Carbon Steel / Stainless Steel / Alloy Steel
Manufacturing: Seamless / Welded
Standard: ASTM / API مورد نیاز
Grade: Grade
Schedule: SCH / Wall Thickness
Length: طول شاخه
Ends: Plain / Beveled / Threaded
Quantity: تعداد / متر / تناژ
Certificate: مدارک مورد نیاز
Design Pressure: در صورت نیاز
Design Temperature: در صورت نیاز

اگر MTO یا Piping Class دارید، ارسال همان مدرک بهترین روش برای جلوگیری از خطای خرید است.

خرید لوله 6 اینچ فولادی از تجهیز فولاد

برای بررسی موجودی لوله‌های فولادی می‌توانید وارد دسته لوله صنعتی شوید.

اگر پروژه شما Seamless است، ابتدا مقاله لوله بدون درز چیست؟ را بررسی کنید.

برای انتخاب Material Specification نیز مقاله استاندارد ASTM لوله مانیسمان کربن استیل اطلاعات تکمیلی ارائه می‌کند.

در پروژه‌های دمای بالا با Material Alloy نیز مقاله لوله آلیاژی چیست؟ می‌تواند به تفکیک A335 و Gradeهای P11، P22 و P91 کمک کند.

برای دریافت قیمت لوله 6 اینچ، Schedule، استاندارد، Grade، روش ساخت، طول و مقدار مورد نیاز را همراه استعلام اعلام کنید.

سوالات متداول درباره لوله 6 اینچ فولادی

قطر واقعی لوله 6 اینچ چقدر است؟

قطر خارجی استاندارد NPS 6 برابر 168.3 میلی‌متر یا 6.625 اینچ است.

DN لوله 6 اینچ چند است؟

NPS 6 معمولاً با DN 150 متناظر است.

ضخامت لوله 6 اینچ رده 40 چقدر است؟

Wall Thickness در SCH 40 برابر حدود 7.11 میلی‌متر است.

وزن لوله 6 اینچ رده 40 چقدر است؟

وزن تئوری آن حدود 28.2 کیلوگرم بر متر است.

ضخامت لوله 6 اینچ رده 80 چقدر است؟

حدود 10.97 میلی‌متر.

وزن SCH 80 چقدر است؟

حدود 42.6 کیلوگرم بر متر.

آیا SCH 80 دو برابر SCH 40 فشار تحمل می‌کند؟

خیر. Schedule فقط Wall Thickness را مشخص می‌کند و Pressure Rating باید براساس Material، Temperature و Design Code تعیین شود.

لوله 6 اینچ مانیسمان بهتر است یا درزدار؟

هیچ‌کدام به‌صورت عمومی بهتر نیستند. Specification پروژه تعیین می‌کند Seamless یا Welded مورد نیاز است.

لوله 6 اینچ A106 چیست؟

Pipe بدون درز Carbon Steel تحت ASTM A106 است که Grade آن نیز باید مشخص شود؛ برای مثال A106 Gr.B.

آیا قطر خارجی با تغییر Schedule تغییر می‌کند؟

خیر. برای NPS 6 قطر خارجی 168.3 میلی‌متر ثابت می‌ماند و ضخامت و قطر داخلی تغییر می‌کنند.

برای خرید لوله 6 اینچ چه اطلاعاتی لازم است؟

روش ساخت، متریال، Standard، Grade، Schedule، Length، Quantity و مدارک مورد نیاز مهم‌ترین اطلاعات هستند.